Nie zajmują pół balkonu, nie potrzebują dwumetrowych podpór i potrafią owocować w doniczce stojącej na kuchennym parapecie. Pomidory micro dwarf, czyli inaczej pomidory mikrokarłowe lub po prostu pomidory karłowe, wyglądają trochę jak miniaturowe krzaczki pomidorów stworzone do domu dla lalek. Mimo niewielkich rozmiarów wydają jednak całkiem normalne, pełnowartościowe owoce – najczęściej koktajlowe, a w przypadku niektórych odmian nawet znacznie większe.

To jedne z najciekawszych pomidorów do uprawy na małym balkonie, tarasie, parapecie, a nawet pod lampą w mieszkaniu. Trzeba tylko wiedzieć, że określenie micro dwarf nie jest synonimem każdego niskiego pomidora balkonowego.

Czym są pomidory karłowe, czyli pomidory micro dwarf

Micro dwarf to ogrodnicze określenie wyjątkowo niskich odmian pomidora zwyczajnego (Solanum lycopersicum). Większość z nich osiąga od 15 do 30 cm wysokości, chociaż granice tej grupy nie są formalnie ustalone. Niektóre odmiany dorastają do 40-50 cm, szczególnie gdy otrzymają dużą donicę, dużo światła i obfite nawożenie.

Pomidory micro dwarf mają zwykle:

• bardzo krótkie międzywęźla, dzięki którym krzaczek jest niski i zwarty;
• grube, często lekko pomarszczone liście;
• samokończący lub częściowo samokończący typ wzrostu;
• niewielki system korzeniowy;
• owoce dojrzewające stosunkowo wcześnie i w dość krótkim czasie;
• brak potrzeby regularnego usuwania pędów bocznych.

Nie są tym samym co pomidory typu dwarf, które mają krępy pokrój, ale mogą dorastać do 80-150 cm. Nie należy ich również utożsamiać ze wszystkimi pomidorami koktajlowymi, ponieważ wiele odmian koktajlowych tworzy kilkumetrowe pędy.

Niewielki wzrost nie zawsze oznacza równie mały plon. Najbardziej produktywne odmiany mogą wydać po kilkadziesiąt owoców, choć nie dorównają pod tym względem wysokim pomidorom koktajlowym. Ich największą zaletą jest ilość owoców uzyskiwana z bardzo małej powierzchni.

Najlepsze czerwone i różowe odmiany pomidorów karłowych

Wysokość krzaczków może się różnić w zależności od wielkości doniczki, temperatury, światła i nawożenia. Podawane wartości należy więc traktować jako orientacyjne.

• ’Micro-Tom’ – jedna z najmniejszych i najbardziej znanych odmian, osiągająca około 15–25 cm. Tworzy liczne, czerwone owoce koktajlowe. Jest bardzo wczesna, ale jej smak bywa łagodniejszy niż smak nowszych odmian.
• ’Micro Tina’ – krzyżówka ‘Micro-Tom’ i słodkiej odmiany ‘Sugar’. Dorasta do 10–20 cm, wydaje czerwone owoce i jest zwykle słodsza oraz mniej kwaśna od ‘Micro-Tom’.
• ’Red Robin’ – popularna, plenna odmiana o wysokości 20–30 cm. Czerwone owoce ważą około 10 g i mają przyjemny, słodki, klasycznie pomidorowy smak.
• ’Tiny Tim’ – stara i sprawdzona odmiana dorastająca w doniczce najczęściej do 25–40 cm. Wydaje liczne czerwone pomidorki o średnicy około 2–3 cm. W gruncie lub dużym pojemniku może być wyższa.
• ’Florida Petite’ – jeden z najmniejszych czerwonych pomidorów, zwykle mający zaledwie 15–20 cm. W stosunku do rozmiarów krzaczka tworzy zaskakująco duże i soczyste owoce koktajlowe.
• ’Mohamed’ – zwarty krzaczek o wysokości około 20–25 cm, pomarszczonych liściach i licznych czerwonych owocach ważących około 15–20 g. Smak jest łagodny, słodki i soczysty.
• ’Minibel’ – rośnie do około 25 cm i tworzy czerwone, słodkie pomidorki o masie 15–20 g. Dobra odmiana dla osób szukających tradycyjnie wyglądającego pomidora w miniaturowej wersji.
• ’Microbel’ – bardzo kompaktowy, 20–25-centymetrowy krzaczek z drobnymi czerwonymi owocami. Ceniony za klasyczny, słodko-pomidorowy smak.
• ’Jip and Janneke’ – odmiana o wysokości 25–30 cm, nazwana na cześć bohaterów popularnych holenderskich książek dla dzieci. Wydaje czerwone, kuliste pomidorki o słodkim, tradycyjnym smaku.
• ’Moment’ – dorasta do 25–30 cm. Owoce są większe niż u wielu odmian micro dwarf, czerwone, okrągłe i wyraźnie pomidorowe w smaku.
• ’Maja’ – może osiągnąć około 40–45 cm, dlatego należy do większych odmian mikrokarłowych. Rekompensuje to dużymi jak na tę grupę, czerwonymi, soczystymi i słodkimi owocami.
• ’Baby’ – maleńka odmiana osiągająca około 15 cm. Wydaje czerwone owoce w kształcie niewielkich serduszek z charakterystycznym czubkiem.
• ’Kitchen Mini’ – prawdziwy pomidor na kuchenny parapet, dorastający zaledwie do 10–15 cm. Jego czerwone, sercowate owoce są dość zwarte i mają klasyczny smak.
• ’Little Heartbreaker’ – kompaktowa, 20–25-centymetrowa odmiana o czerwonych, sercowatych owocach. Pomidorki są jędrne, lekko chrupiące i słodkie.
• ’Evita’ – osiąga około 20–30 cm. Tworzy drobne, czerwone serduszka zakończone czubkiem, o intensywnym, lekko kwaskowym smaku.
• ’Laura #5′ – rośnie do 20–30 cm i wydaje wydłużone, ostro zakończone owoce długości około 3–4 cm. Smak jest słodki, ale wyraźnie przełamany kwasowością.
• ’Mini Marzano’ – mikrokarłowa ciekawostka przypominająca pomniejszone pomidory typu San Marzano. Krzaczek ma około 25–35 cm, a czerwone, wydłużone owoce są odporne na pękanie i dobrze się przechowują. Odmiana może zachowywać się jak półsamokończąca.
• ’Rosy Finch’ – dorasta do 20–25 cm i wydaje jędrne, ciemnoróżowe pomidorki o masie około 10 g. Należy do tej samej serii niewielkich odmian co ‘Red Robin’ i ‘Yellow Canary’.
• ’Sibirische Zimmertomate’ – nazwa oznacza syberyjskiego pomidora pokojowego. Krzaczek osiąga około 30 cm i tworzy niewielkie, czerwone, słodkie owoce. Dobrze znosi nieco chłodniejsze warunki, ale nie oznacza to odporności na mróz.
• ’Snegirjok’ – niska, około 30-centymetrowa odmiana o czerwonych owocach ważących około 10 g. Smak jest słodki z lekką kwaskową nutą.
• ’Curly Kaley’ – jedna z najbardziej niezwykłych odmian. Ma około 20 cm wysokości oraz mocno pomarszczone, poskręcane liście przypominające jarmuż. Czerwone owoce są owalne, mięsiste i zawierają stosunkowo mało nasion.
• ’Mongolian Dwarf’ – krzaczek ma zaledwie 15–25 cm, ale szeroko rozkłada się na boki. Może tworzyć spłaszczone owoce ważące 70–110 g, a pojedyncze bywają jeszcze większe. W tak małej roślinie wyglądają niemal nieprawdopodobnie.

Żółte i pomarańczowe pomidory karłowe

• ’Orange Hat’ – jedna z najpopularniejszych odmian parapetowych. Dorasta zwykle do 15–25 cm i wydaje drobne, pomarańczowe owoce o łagodnym, słodkawym smaku. Plon nie jest ogromny, dlatego warto posadzić kilka roślin.
• ’Pinocchio Orange’ – krzaczek o wysokości 25–30 cm z licznymi żółtopomarańczowymi owocami ważącymi około 10–15 g. Są łagodne, słodkie i dobre do podjadania prosto z rośliny.
• ’Venus’ – wyjątkowo niska odmiana, zwykle osiągająca 15–20 cm. Rodzi złotopomarańczowe, słodkie pomidorki o masie 10–15 g.
• ’Yellow Canary’ – dorasta do 20–30 cm. Tworzy złotożółte, soczyste owoce o łagodnym i słodkim smaku. To żółty odpowiednik odmian z serii Little Birdy.
• ’Jochalos’ – boliwijska odmiana osiągająca 25–30 cm. Jest bardzo plenna, a jej drobne owoce dojrzewają od bladożółtego do złotego koloru. Mają słodki, owocowy smak porównywany do winogron.
• ’Hahms Gelbe Topftomate’ – niemiecki „żółty pomidor doniczkowy” o wysokości 20–30 cm. Wydaje dużo małych, złotożółtych owoców o łagodnym smaku z wyczuwalną kwasowością.
• ’Monetka’ – rośnie do około 20–25 cm. Żółte, okrągłe owoce są słodkie i mają przyjemną konsystencję – ani przesadnie miękką, ani twardą.
• ’Nebolshoy Limon’ – kompaktowa odmiana o wysokości 20–25 cm. Wydaje żółte, odporne na pękanie pomidorki o masie 8–10 g, słodkie, chrupiące i lekko cytrusowe w smaku.
• ’Little Moon’ – ma około 20–25 cm wysokości i grube, pomarszczone liście. Owoce są żółte, lekko spłaszczone, jędrne, soczyste i słodkie.
• ’Little Sun’ – osiąga 25–30 cm. Tworzy niewielkie grona złotożółtych pomidorków o owocowym, słodkim smaku.
• ’Paulinchen’ – dorasta do 20–25 cm. Wydaje bardzo drobne, złotożółte owoce ważące 5–10 g, o łagodnym, słodkim i owocowym smaku.
• ’Micro-Tom Gold’ – żółtopomarańczowa wersja wyjątkowo małego pomidora ‘Micro-Tom’. Krzaczek ma około 15–20 cm, a jego owoce są drobne, kuliste i słodkie.
• ’Golden Hour’ – nowa i bardzo efektowna odmiana o wysokości 25–40 cm. Wydaje mięsiste, złote owoce z ciemnofioletowym nalotem przy szypułce. Są słodkie, owocowe, mało kwaśne i odporne na pękanie.
• ’Lil’Peeps’ – dorasta do około 30 cm. Tworzy stosunkowo duże, złotożółte owoce w kształcie serca, zakończone wyraźnym czubkiem. Ich słodko-kwaśny smak może kojarzyć się z zielonym winogronem.

Zielone, pasiaste i niemal czarne odmiany pomidorów karłowych

Pomidory mikrokarłowe nie muszą być czerwone ani żółte. W ostatnich latach pojawia się coraz więcej odmian o zielonych, czekoladowych, pasiastych i antocyjanowych owocach.

• ’Fat Frog’ – rośnie do 20–30 cm. Wydaje duże jak na micro dwarf, zielonobrązowe pomidorki o soczystym miąższu i słodkim, lekko winogronowym smaku. Dojrzałość rozpoznaje się po zmięknięciu owocu i zmianie jego odcienia.
• ’Jewel Beetle’ – odmiana o wydłużonych, zielonych owocach z delikatnymi złotymi paskami. W pojemniku może mieć około 30 cm, ale w dużej donicy lub gruncie potrafi urosnąć znacznie wyżej.
• ’Inkspot’ – około 30-centymetrowy krzaczek wydający dwubarwne owoce: ciemnoczerwono-pomarańczowe z fioletowoczarną górną częścią. Pomidorki ważą około 15 g i mają intensywny, słodko-kwaskowy smak.
• ’Micro Purple’ – dorasta do 20–25 cm. Owoce zmieniają kolor z zielononiebieskiego na ciemnoczerwony z fioletowym nalotem. Smak jest słodko-kwaśny. Odmiana może być tożsama z pomidorem sprzedawanym jako ‘Tartufo’.
• ’Micro Mars’ – krzaczek o wysokości 20–30 cm, z grubymi, lekko pomarszczonymi liśćmi. Owoce dojrzewają od zielonofioletowych przez pomarańczowofioletowe do czerwonych z ciemnymi ramionami.
• ’Micro Sun’ – ma około 20–30 cm. Złotożółte owoce są ozdobione bardzo ciemnym, fioletowoczarnym nalotem, który pojawia się przede wszystkim po stronie wystawionej na silne światło.
• ’Zimmertomate Blau’ – „niebieski pomidor pokojowy” osiągający 20–40 cm. Owoce dojrzewają od zielononiebieskich do ciemnoczerwonych z niemal czarnymi ramionami. Są soczyste, słodkie i owocowe.
• ’Tiny Tiger’ – około 30-centymetrowa odmiana o dość dużych, żółtoczerwonych, pasiastych owocach. W smaku łączy słodycz z wyraźną kwasowością.
• ’Tigret Red’ – dorasta zwykle do 20–30 cm, choć w dobrych warunkach może przekroczyć 40 cm. Ma limonkowozielone liście oraz czerwone owoce w złote paski.
• ’Tigret Yellow’ – siostrzana odmiana o podobnym wzroście i niezwykłych, jasnozielonych liściach. Owoce są złotożółte, pomarańczowo prążkowane i ważą około 15–30 g.
• ’Bonte Tigret’ – zwarta odmiana o wysokości 25–35 cm. Wyróżnia się limonkowymi liśćmi oraz czerwonymi owocami w złote paski. Jasne ulistnienie jest wrażliwsze na gwałtowne wystawienie na ostre słońce.
• ’Dark Dwarf Multiflora’ – nieco większy micro dwarf, osiągający 30–40 cm. Tworzy rozbudowane grona licznych, czekoladowobrązowych pomidorków o pełnym i słodkim smaku.

W przypadku nowych, kolekcjonerskich odmian warto sprawdzić, czy linia jest już ustabilizowana. Jeżeli hodowca informuje, że nasiona pochodzą z wczesnego pokolenia krzyżówki, rośliny mogą różnić się wysokością, kolorem owoców i smakiem.

Jak wysiewać pomidory karłowe?

Do sezonowej uprawy balkonowej pomidorów nasiona wysiewa się najczęściej od końca lutego do początku kwietnia, około 6–8 tygodni przed planowanym wyniesieniem roślin na zewnątrz. Przy całorocznej uprawie pod lampami termin siewu jest dowolny.

Nasiona umieszcza się na głębokości około 0,5 cm w lekkim podłożu przeznaczonym do siewu. Do wschodów najlepiej utrzymywać temperaturę 22–26°C. Po wykiełkowaniu siewki powinny otrzymać bardzo dużo światła i nieco niższą temperaturę, aby nie wyciągały się.

Sadzonki pikuje się, gdy rozwiną pierwszą parę liści właściwych. Nie ma potrzeby kilkukrotnego pikowania. Ostatnim etapem przygotowania rozsady pomidorów jest posadzenie każdej rośliny osobno w docelowym pojemniku.

Podawany przy odmianach okres 50–70 dni do zbioru najczęściej liczy się od posadzenia rozsady, a nie od wysiewu nasion. Od nasiona do pierwszego dojrzałego pomidora mija zwykle około 90–120 dni.

Jak duża doniczka jest potrzebna?

Najmniejsze odmiany, takie jak ‘Micro-Tom’, ‘Kitchen Mini’, ‘Baby’ czy ‘Venus’, można utrzymać w doniczkach o pojemności około 1,5–2 l. Jeżeli jednak zależy nam nie tylko na ozdobnym krzaczku, ale również na rozsądnym plonie, lepiej zapewnić im 2–3 l podłoża.

Dla większości pomidorów karłowych optymalna będzie doniczka o pojemności 3–5 l. Odmiany wyższe i wielkoowocowe, takie jak ‘Maja’, ‘Golden Hour’ czy ‘Mongolian Dwarf’, warto posadzić w pojemniku 5–7-litrowym. W większej objętości podłoża roślina jest mniej narażona na przesychanie, niedobory składników i przegrzewanie korzeni.

Doniczka musi mieć otwory odpływowe. Na jej dnie nie należy tworzyć grubej warstwy drenażu kosztem miejsca dla korzeni – znacznie ważniejsze są przepuszczalne podłoże i możliwość swobodnego wypływania nadmiaru wody.

Stanowisko, podlewanie i nawożenie

Na balkonie pomidory karłowe potrzebują przynajmniej 6 godzin bezpośredniego światła dziennie, a najlepsze owocowanie uzyskują przy 8 godzinach słońca. Dobrze sprawdzają się na wystawie południowej, południowo-wschodniej i zachodniej. W czasie upałów trzeba jednak chronić same doniczki przed silnym nagrzewaniem.

Podłoże powinno być żyzne, próchniczne, przepuszczalne i lekko kwaśne, o pH około 5,5–6,5. Można wykorzystać dobre podłoże warzywne z dodatkiem kompostu i perlitu.

Mała doniczka przesycha szybciej niż duży pojemnik. Pomidory karłowe podlewa się dopiero wtedy, gdy wierzchnia warstwa ziemi zaczyna przesychać, ale nie należy dopuszczać do całkowitego wyschnięcia bryły korzeniowej. W upalne dni pomidory na balkonie mogą wymagać podlewania codziennie. Wodę kieruje się na podłoże, a nie na liście i owoce.

Nieregularne podlewanie sprzyja pękaniu owoców oraz suchej zgniliźnie wierzchołkowej. Ta ostatnia nie jest chorobą zakaźną, lecz zaburzeniem pobierania wapnia, najczęściej związanym z wahaniami wilgotności podłoża.

Po wykorzystaniu składników znajdujących się w świeżym podłożu trzeba rozpocząć nawożenie pomidorów. Najlepiej stosować nawóz przeznaczony do pomidorów, zawierający również wapń, magnez i mikroelementy. Nadmiar azotu powoduje rozrost liści kosztem kwitnienia, dlatego nie należy zasilać roślin nawozem przeznaczonym wyłącznie do roślin zielonych.

Czy pomidory micro dwarf trzeba przycinać?

Pędów bocznych, potocznie nazywanych wilkami, zasadniczo się nie usuwa. To właśnie na nich powstaje część kwiatów i owoców, a wycinanie ich może znacznie zmniejszyć i tak ograniczony rozmiarem rośliny plon.

Usuwać można jedynie liście pożółkłe, chore oraz stykające się z podłożem. Większość odmian nie potrzebuje palika, ale krzaczek obciążony dużą liczbą owoców może wymagać krótkiej podpory. Dotyczy to szczególnie odmian ‘Mongolian Dwarf’, ‘Maja’, ‘Golden Hour’ i ‘Mini Marzano’.

Czy pomidory karłowe można uprawiać zimą na parapecie?

Można, ale zimą samo postawienie doniczki na parapecie zazwyczaj nie wystarczy. W Polsce od listopada do stycznia dzień jest krótki, słońce znajduje się nisko, a szyba dodatkowo ogranicza ilość światła docierającego do liści. Roślina może przeżyć, zakwitnąć, a nawet zawiązać kilka owoców, jednak często będzie wyciągnięta, słaba i mało plenna.

Do rzeczywistego zimowego owocowania potrzebna jest lampa do roślin o pełnym widmie, pracująca zazwyczaj przez 14-16 godzin na dobę. Pomidor musi mieć również przynajmniej 8 godzin ciemności. Lampa powinna oświetlać całą koronę, a nie tylko jej wierzchołek.

Dla osób mierzących światło bardziej precyzyjnie odpowiednim celem będzie natężenie na poziomie liści wynoszące około 300-500 µmol/m²/s. Przy 16 godzinach oświetlenia daje to dzienną dawkę światła DLI wynoszącą około 17-29 mol/m². Zwykła dekoracyjna żarówka ustawiona wysoko nad rośliną najczęściej nie zapewni takiej ilości światła.

Temperatura w pomieszczeniu powinna wynosić około 20-24°C w dzień i 16-19°C nocą. Doniczki nie należy stawiać bezpośrednio nad gorącym kaloryferem ani przy zimnej, nieszczelnej szybie. Lekki ruch powietrza ogranicza choroby grzybowe i poprawia zapylanie.

Pomidory są samopylne, więc do uzyskania owoców wystarczy jedna roślina. W mieszkaniu nie ma jednak wiatru ani owadów wprawiających kwiaty w drgania. Podczas kwitnienia warto więc co dzień lub co dwa dni delikatnie potrząsnąć gronem albo całym krzaczkiem. Najlepiej robić to w środku dnia, gdy powietrze nie jest nadmiernie wilgotne.

Do zimowej uprawy lepiej wysiać nowe rośliny niż przenosić do domu stare krzaczki z balkonu. Odmiany samokończące mają ograniczony cykl owocowania, a wraz z rośliną balkonową łatwo wnieść mszyce, przędziorki lub mączliki.

Najczęstsze problemy w uprawie micro dwarf

Wyciągnięte pędy, duże odstępy między liśćmi i brak kwiatów oznaczają najczęściej niedobór światła. Opadanie kwiatów może być skutkiem zbyt wysokiej lub niskiej temperatury, suchego powietrza, przelania, przesuszenia albo przenawożenia azotem.

Zwijanie liści często pojawia się po gwałtownej zmianie warunków, przegrzaniu korzeni lub nieregularnym podlewaniu. Fioletowe zabarwienie owoców odmian antocyjanowych nie jest objawem choroby – nasila się pod wpływem silnego światła.

W domu największym zagrożeniem są przędziorki, mszyce, mączliki i ziemiórki. Warto regularnie oglądać spodnią stronę liści. Na balkonie pomidory karłowe mogą być atakowane przez typowe choroby pomidorów, chociaż zadaszone stanowisko i brak kontaktu liści z mokrą ziemią zmniejszają ryzyko infekcji.

Dlaczego ‘Micro-Tom’ jest ważny dla naukowców?

’Micro-Tom’ nie powstał początkowo jako roślina do badań. Został wyhodowany na Florydzie jako miniaturowy pomidor ozdobny z krzyżówki ‘Florida Basket’ i ‘Ohio 4013-3′. Niewielkie rozmiary, krótki cykl rozwojowy i możliwość utrzymania wielu roślin na małej powierzchni sprawiły jednak, że stał się jednym z najważniejszych pomidorów laboratoryjnych.

Naukowcy wykorzystują go do badań nad dojrzewaniem owoców, hormonami roślinnymi, odpornością, mutacjami i działaniem poszczególnych genów. Co ciekawe, linie ‘Micro-Tom’ przekazywane przez lata pomiędzy laboratoriami w różnych krajach zaczęły różnić się pokrojem, liczbą owoców, ich wielkością i budową liści. Miniaturowy pomidor z parapetu okazał się więc nie tylko ciekawostką ogrodniczą, ale również pełnoprawnym organizmem modelowym.

Który pomidor karłowy wybrać na początek?

Do pierwszej uprawy najlepiej nadają się sprawdzone, plenne odmiany:

• ’Red Robin’,
• ’Tiny Tim’,
• ’Mohamed’,
• ’Yellow Canary’,
• ’Pinocchio Orange’
• ’Jochalos’.

Na naprawdę wąski parapet warto wybrać pomidory karłowe:

• ’Micro-Tom,
• ’Micro Tina’,
• ’Kitchen Mini’,
• ’Baby’
• ’Venus’.

Osoby szukające przede wszystkim dobrego smaku pomidorów powinny zainteresować się odmianami:

• ’Red Robin’,
• ’Jochalos’,
• ’Fat Frog’, ‘Inkspot’ i ‘Golden Hour’.

Najbardziej dekoracyjne pomidory karłowe to:

• ’Micro Sun’,
• ’Zimmertomate Blau’,
• ’Tiny Tiger’,
• ’Bonte Tigret’
• oraz niezwykła ‘Curly Kaley’.

W jednej długiej skrzynce można posadzić kilka odmian o różnych kolorach owoców, ale każda roślina powinna mieć dla siebie przynajmniej 3 l podłoża. Dzięki temu nawet na niewielkim balkonie powstanie prawdziwa kolekcja pomidorów – tyle że w rozmiarze micro.